كشف آرامگاه سلاطين مارليك ورقى پرارزش به‌تاريخ تمدن ايران اضافه كرد و ثابت كرد كه در اين منطقه يكى از مكتبهاى ارزنده و پرافتخار هنر بشر در سه هزار سال قبل وجود داشته و بيشتر كارگاههاى هنرى خاور نزديك را چه در آن دوران و چه بعد از آن تحت نفوذ سبك كار و روش و مهارت خود قرار داده و شاهكارهاى هنرى خارق العاده‌اى به‌وجود آورده است . ظروف و مجسمهء سفالى به دست آمده در حفارى مارليك عموما به رنگهاى قرمز و يا خاكسترى و يا سياه بوده و به اشكال متنوع و مختلفى ساخته شده‌اند . هردو نوع سفال خاكسترى و قرمز به‌خوبى صيقلى و بعضى از آنها در نهايت مهارت ساخته شده‌اند و تزئيناتى به‌سبك خطوط نقطه‌چين فشرده ، قسمتهاى شانه و اطراف و دستهء ظروف را آرايش داده است . مازيار ، قيام فرزند قارن از اسپهبدان طبرستان كه يك سال پس از قتل بابك ( 224 ه . ق . ) بر عليه معتصم قيام كرد . مازيار به دين زردشت تعصبى ويژه داشت و آداب و رسوم ايرانيان را گرامى مىداشت . وى از تسليم مالياتى كه معمولا مردم طبرستان نزد والى خراسان مىفرستادند خوددارى ورزيد . عبد الله بن طاهر فرمانرواى سيستان و خراسان با نيرويى عازم طبرستان شده مازيار را اسير ساخت و وى را به سامرا نزد خليفه گسيل داشت . خليفه مازيار را به ضرب تازيانه هلاك كرد و به دستور وى جسدش را در همان محلى آويختند كه پيش از آن جسد بابك آويزان شده بود . ماساژت از اقوام معروف سكايى كه معروف به ماهيخواران بودند . كوروش كبير در جنگ با آنان كشته شد . ايشان در بين درياى خزر و آرال سكنى داشتند . هرودوت مىگويد اسلحهء آنان تير و كمان و نيزه بود كه آنها را از طلا يا مس مىساختند . كلاه و كمربند و لباسهايشان مطلا بود ، زره اسب را نيز از مس مىساختند ، ولى دهنهء اسب از طلا و نقره بود . عادت آنان چنين بود كه اگر كسى پير شود همهء نزديكانش گردآمده او را مىكشند ، و در همان وقت چارپايان مختلف را از حشم خود سر بريده با گوشت مقتول پخته همگى آن را مىخوردند و اين نوع خاتمهء عمر را عاقبت‌بخيرى مىدانستند . ماساژيها به جهت ماهى فراوانى كه از سيحون به دست مىآوردند به خوردن ماهى و احشام تغذيه مىكردند . از خدايان تنها آفتاب را مىپرستيدند و براى او اسبها را قربانى مىكردند . ماسپيان يكى از قبايل پارسيان . مال الرواج ماليات جارى در دولت غزنويان مالكه قرن چهارم ميلادى . پدرش طاير غانى و مادرش نوشه - از بستگان نرسى ، شاه ايران - بود . مالكى يكى از چهار مذهب اهل تسنن ، كه در قرن دوم هجرى در مركز حجاز ( مدينه ) به‌وجود آمد . بنيانگذار